Wanneer een kind onder 18 jaar erft, gelden in Nederland bijzondere regels. Het uitgangspunt: een minderjarige is handelingsonbekwaam en wordt vertegenwoordigd door zijn of haar ouders met gezag of door een voogd. Maar voor de belangrijkste beslissingen rond de nalatenschap moet de kantonrechter apart toestemming geven. Dat is geregeld in artikel 1:253k en artikel 1:345 van het Burgerlijk Wetboek.
Wie vertegenwoordigt het kind?
Drie situaties:
- Beide ouders leven nog en hebben gezag: zij vertegenwoordigen het kind samen.
- Één ouder is overleden: de overlevende ouder met gezag vertegenwoordigt alleen.
- Beide ouders overleden of geen ouder met gezag: de voogd vertegenwoordigt. Is er geen voogd in het testament aangewezen? Dan benoemt de kantonrechter er één, vaak een familielid.
Het is verstandig dat ouders in een testament een voogd aanwijzen. Anders beslist de kantonrechter na het overlijden, wat tijd kost en niet altijd uitkomt op de gewenste persoon.
Beneficiair aanvaarden is verplicht
Een wettelijk vertegenwoordiger mag een nalatenschap voor een minderjarige nooit zuiver aanvaarden. Dat zou het kind kunnen opzadelen met privé-aansprakelijkheid voor schulden. De wet bepaalt daarom dat de aanvaarding automatisch beneficiair is (artikel 4:193 BW) tenzij de kantonrechter anders beslist.
In de praktijk leg je dit vast door:
- een verklaring bij de rechtbank in te dienen;
- de boedelbeschrijving binnen vier maanden op te maken;
- de vereffening te doen volgens de wettelijke regels.
Meer over beneficiaire aanvaarding.
Wilt u namens het minderjarig kind verwerpen, bijvoorbeeld omdat de nalatenschap evident negatief is? Dan heeft u toestemming van de kantonrechter nodig. U dient een verzoekschrift in via een advocaat of formulier (sinds 2023 ook digitaal mogelijk) en betaalt geen griffierecht voor minderjarigenzaken.
De BEM-rekening (BEM = Belegging Erfenis Minderjarige)
Geld of effecten die een minderjarige erft moeten op een BEM-rekening worden gezet. Dit is een door alle Nederlandse banken aangeboden geblokkeerde rekening. Kenmerken:
- De ouder of voogd kan zonder toestemming van de kantonrechter geen geld opnemen.
- Bij achttien jaar valt de blokkering automatisch weg en kan het kind erover beschikken.
- Voor dringende uitgaven ten gunste van het kind (studie, medische zorg, schoolkosten) kan de gezagsdrager toestemming vragen aan de kantonrechter via een verzoekschrift.
- Rentevoorwaarden zijn vergelijkbaar met een gewone spaarrekening.
Niet alle banken bieden een BEM-rekening even soepel aan. ING, Rabobank en ABN AMRO hebben standaardprocessen. Bij Bunq en SNS moet u soms een aanvraag doen via de afdeling bijzonder beheer.
Vrijstelling kantonrechter via testament
Ouders kunnen in een testament bepalen dat de regels rond de kantonrechter niet gelden. Dit heet de uitsluitingsclausule met vrijstelling van bewind. Voorbeeldformulering:
"Ik bepaal dat de bepalingen van Boek 1 BW betreffende toezicht op het bewind van de ouders niet van toepassing zijn op hetgeen mijn kinderen uit mijn nalatenschap verkrijgen."
Met zo'n clausule mogen de ouders zonder kantonrechter beslissen over het geld. Dat versnelt veel, maar verzwakt ook de bescherming van het kind. Notarissen adviseren dit vooral als het om beperkte bedragen gaat en de ouders/voogd betrouwbaar zijn.
Testamentair bewind tot 21, 23 of 25 jaar
Bij grotere nalatenschappen kunnen ouders in testament een testamentair bewind instellen. Dat betekent dat een door hen aangewezen bewindvoerder (vaak een notaris of een familielid) tot een bepaalde leeftijd (vaak 21, 23 of 25) het vermogen beheert. Het kind heeft wel recht op de inkomsten (rente, dividend), maar mag niet zelf over de hoofdsom beschikken tot de bewindstermijn afloopt.
Dit is bijzonder nuttig om te voorkomen dat een 18-jarige met een ton op de bank ondoordachte beslissingen neemt.
Erfbelasting voor minderjarigen
Voor de erfbelasting geldt voor kinderen één vrijstelling: 25.490 euro per kind in 2025 (artikel 32 Successiewet 1956). Daarboven gelden de tarieven van groep 1:
- 10 procent over de eerste 152.368 euro boven de vrijstelling;
- 20 procent over alles daarboven.
Het maakt voor de erfbelasting niet uit of het kind minderjarig of meerderjarig is. De vrijstelling en de schijven zijn identiek. De aangifte moet worden ingediend door de wettelijke vertegenwoordiger via Mijn Belastingdienst, ondertekend met DigiD van de ouder.
Praktische stappen voor ouders en voogden
- Vraag een verklaring van erfrecht bij de notaris waarop het minderjarig kind als erfgenaam staat. Banken vragen dat document voor het openen van de BEM-rekening.
- Dien zonder uitstel een beneficiaire aanvaarding in via de rechtbank, zelfs als de nalatenschap positief lijkt. Het kost niets en beschermt het kind.
- Open binnen 8 weken na het overlijden een BEM-rekening bij een Nederlandse bank en stort het erfdeel daarop.
- Maak een boedelbeschrijving als de overledene was getrouwd in gemeenschap van goederen.
- Dien binnen 8 maanden de aangifte erfbelasting in via Mijn Belastingdienst.
- Bewaar alle bewijsstukken minimaal 7 jaar voor mogelijke vragen van de Belastingdienst.
Bijzondere situaties
- Kind erft enkele goederen (geen geld): geen BEM-rekening nodig, wel registratie bij de gemeente of het kadaster.
- Kind erft een woning: vaak in onverdeelde mede-eigendom met de andere erfgenamen. De voogd moet de kantonrechter inschakelen voor verkoop of verhuur.
- Kind erft een onderneming: testamentair bewind sterk aan te raden, anders moet de kantonrechter elke beslissing goedkeuren.
- Buitenlandse aspecten: woont de overledene of het kind in het buitenland, kijk dan ook naar het internationale erfrecht.
Samenvatting
De kern: een minderjarige erfgenaam is goed beschermd door de wet, maar dat brengt extra stappen met zich mee. Beneficiair aanvaarden is automatisch, BEM-rekening is verplicht, en voor verwerpen of grote uitgaven is altijd de kantonrechter nodig. Een testament met bewindvoering kan veel gedoe besparen, vooral bij hogere bedragen.